Ai cần dân chủ khi dữ liệu của bạn bị chính quyền kiểm soát?

Vào năm 1955, nhà văn khoa học viễn tưởng Isaac Asimov đã xuất bản một câu truyện ngắn nói về một thử nghiệm “dân chủ điện tử”, trong đó một công dân được chọn để đại diện cho toàn bộ dân số, anh ta trả lời các câu hỏi được tạo ra bởi một máy tính có tên Multivac. Máy lấy dữ liệu này và tính toán kết quả số phiếu của một cuộc bầu cử, do đó không thực sự cần thiết để tổ chức một cuộc bầu cử chính đáng. Câu chuyện của Asimov được ra đời ở Ấn Độ, nhưng ngày nay nó gần như đang được xây dựng ở Trung Quốc.

“Một vấn đề cơ bản với bất kỳ chế độ độc tài nào đó là rất khó để biết những gì đang xảy ra trong xã hội đó.” Deborah Seligsohn, chuyên gia khoa học chính trị về Trung Quốc tại Đại học Villanova ở Philadelphia cho biết.

Nếu bạn không cho phép tranh luận công khai, hoạt động dân sự và bầu cử công bằng thì làm cách nào để bạn quản lý hiệu quả một quốc gia, nơi có dân số chiếm 1/5 dân số trên hành tinh này cùng với một nền kinh tế – xã hội ngày càng phức tạp?

Làm thế nào để bạn thu thập đủ thông tin để đưa ra một quyết định đúng đắn? Và làm thế nào để chính quyền không mời người dân tham gia các cuộc tranh luận công khai, nhưng dân chúng vẫn tin tưởng và tuân phục mình?

Hồ Cẩm Đào, lãnh đạo của Trung Quốc từ năm 2002 đến năm 2012, đã cố gắng để giải quyết những vấn đề này bằng cách cho phép người dân hưởng chế độ dân chủ một cách khiêm tốn. Ông cho phép những người bất đồng chính kiến có thể tiếp cận với tầng lớp cầm quyền để giải quyết những mâu thuẫn.

Người kế nhiệm ông, Tập Cận Bình, đã đảo ngược xu hướng đó. Thay vào đó, chiến lược của ông này là tìm hiểu phản ứng, những gì đang diễn ra trong một quốc gia 1,4 tỷ dân dựa trên sự kết hợp của việc giám sát, AI(Trí tuệ nhân tạo) và Siêu dữ liệu (Bigdata) để theo dõi chi tiết về cuộc sống và hành vi của người dân.

Thời gian hỗn loạn trong nền dân chủ của thế giới đã làm cho tầng lớp tinh hoa chính trị Trung Quốc cảm thấy ngày càng hợp lý trong việc loại bỏ bầu cử. Những vấn đề nổi lên trong cuộc bầu cử của Donald Trump, Brexit, sự phát triển của các phe cánh hữu cực đoan trên khắp châu Âu, và sự thống trị mang đầy tính khủng bố của Tổng thống Rodrigo Duterte ở Philippines nhấn mạnh những gì mà nhiều nhà phê bình coi là vấn đề vốn có trong nền dân chủ, đặc biệt là chủ nghĩa dân túy.

Từ khi trở thành Tổng thư ký Đảng Cộng sản Trung Quốc năm 2012, Tập đã đặt ra một loạt các kế hoạch đầy tham vọng cho đất nước, đa phần trong số các kế hoạch đó bắt nguồn từ công nghệ, bao gồm mục tiêu đi đầu thế giới về trí tuệ nhân tạo vào năm 2030. Tập đã kêu gọi “Chủ quyền không gian mạng” để tăng cường sự kiểm duyệt và khẳng định toàn quyền kiểm soát Internet trong nước. Vào tháng 5, ông đã nói trong một cuộc họp của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc rằng công nghệ là chìa khóa để đạt được “mục tiêu lớn của việc xây dựng một quốc gia xã hội chủ nghĩa và hiện đại hóa.”

so18-china-1

Người dân Bắc Kinh luôn bị giám sát dưới ‘con mắt của Mao’ – và vô số các camera giám sát khác.

Vào tháng Giêng, khi ông phát biểu trên truyền hình, ở hai bên ông có 2 có hai cuốn sách về trí thông minh nhân tạo: Thuật toán thông minh của Pedro Domingos và Brett King’s Augmented: Cuộc sống ở ngõ thông minh.

Martin Chorzempa thuộc Viện Kinh tế Quốc tế Peterson ở Washington, DC cho biết: “Không có chính phủ nào có kế hoạch đầy tham vọng và xa vời hơn so với chính phủ Trung Quốc trong việc khai thác sức mạnh dữ liệu để thay đổi cách thức chi phối con người. Ngay cả một số nhà quan sát nước ngoài cũng bị cám dỗ để tự hỏi: “Liệu việc quản trị theo hướng dữ liệu có cung cấp một giải pháp thay thế khả thi cho mô hình Dân chủ ngày càng rối loạn hay không?” Nhưng quá dựa vào sự thông minh của công nghệ và dữ liệu có thể mang đến những rủi ro của riêng của nó.

Dữ liệu thay vì đối thoại

Các nhà lãnh đạo Trung Quốc từ lâu đã muốn khai thác tình cảm của công chúng, mà không cần mở cửa cho cuộc tranh luận sôi nổi và những lời chỉ trích của chính quyền. Đối với hầu hết lịch sử Trung Quốc và hiện đại, đã có một thời những người bất mãn từ vùng nông thôn đến Bắc Kinh và tổ chức những cuộc biểu tình nhỏ như những “người khởi kiện” công khai.

Họ suy nghĩ rằng nếu chính quyền địa phương không hiểu hoặc quan tâm đến những bất bình của họ, thì một “hoàng đế” có thể đem đến một phán quyết tốt hơn.

Dưới thời Hồ Cẩm Đào, một số thành viên của Đảng Cộng sản đã thấy một sự cởi mở như một cách có thể để vạch trần và sửa chữa một số vấn đề nhất định. Các blogger, nhà báo chống tham nhũng, luật sư nhân quyền, và các nhà phê bình trực tuyến chú ý đến tham nhũng địa phương đã thúc đẩy cuộc tranh luận công khai vào cuối ‘triều đại’ của Hồ.

Đến thời của Tập, những ngày đầu nhiệm kỳ của mình, ông nhận được một bản tóm tắt hàng ngày về các mối quan tâm của công chúng và bức xúc từ phương tiện truyền thông xã hội. Trong những năm gần đây, những người khiếu kiện đã đến Bắc Kinh để thu hút sự chú ý đến những vụ bê bối như vụ thu hồi đất bất hợp pháp của chính quyền địa phương hay vụ sữa bột bị ô nhiễm.

Nhưng cảnh sát đang ngày càng ngăn cản những người khiếu kiện trước khi họ đến Bắc Kinh. Maya Wang, nhà nghiên cứu cao cấp của Trung Quốc thuộc Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, nói: “Giờ đây, tàu hỏa yêu cầu chứng minh nhân dân để mua vé, điều này giúp các nhà chức trách dễ dàng xác định ‘kẻ gây rối’ tiềm năng như những người phản đối chính phủ trong quá khứ”. Các blogger, các nhà hoạt động, và luật sư cũng đang bị đình chỉ một cách có hệ thống hoặc bị cầm tù.

so19-china-3

Hệ thống nhận dạng khuôn mặt tại Thượng Hải

Ý tưởng sử dụng công nghệ mạng như một công cụ quản trị ở Trung Quốc bắt đầu từ giữa những năm 1980. Như nhà sử học Harvard Julian Gewirtz giải thích: “Khi chính phủ Trung Quốc thấy rằng công nghệ thông tin đang trở thành một phần của cuộc sống hàng ngày, họ nhận ra nó sẽ trở thành một công cụ mới mạnh mẽ cho cả việc thu thập thông tin và kiểm soát văn hóa, làm cho người Trung Quốc trở nên ‘hiện đại hơn’ và ‘có thể được trị’ tốt hơn— điều mà vốn dĩ là nỗi ám ảnh lâu năm của các lãnh đạo ở Trung Quốc.” Những tiến bộ tiếp theo, bao gồm tiến bộ trong trí thông minh nhân tạo và các bộ xử lý nhanh hơn, đã mang tầm nhìn đó đến gần hơn.

Theo chúng tôi biết, không có một bản thiết kế tổng thể duy nhất nào liên kết công nghệ và quản trị ở Trung Quốc. Nhưng có một số sáng kiến chia sẻ một chiến lược chung về thu thập dữ liệu về con người và công ty để ra các quyết định và tạo ra các hệ thống khuyến khích cùng trừng phạt để tác động đến hành vi. Những sáng kiến này bao gồm: “Hệ thống tín dụng xã hội năm 2014 của Hội đồng Nhà nước”, Luật an ninh mạng năm 2016, nhiều thử nghiệm cấp địa phương và doanh nghiệp tư nhân trong kế hoạch “tín dụng xã hội”, “thành phố thông minh” và chính sách điều hành công nghệ ở khu vực phía tây Tân Cương. Thông thường nó liên quan đến quan hệ đối tác giữa chính phủ và các công ty công nghệ của Trung Quốc.

Ảnh hưởng sâu rộng nhất là hệ thống tín dụng xã hội, bản dịch tiếng Anh có thể là “tin tưởng” hoặc hệ thống “danh tiếng”. Kế hoạch của chính phủ là người dân và doanh nghiệp phải “xây dựng sự chân thành trong các vấn đề của chính phủ, sự chân thành trong thương mại và sự tín nhiệm trong tư pháp.” Cho đến nay, công việc này đang được tiến hành, mặc dù nó vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm trước khi có thể hoạt động vào năm 2020 (khi nó được cho là được triển khai đầy đủ).

“Danh sách đen” là công cụ đầu tiên của hệ thống này. Trong 5 năm qua, hệ thống tòa án của Trung Quốc đã công bố tên của những người không trả tiền phạt hoặc không tuân theo phán quyết toà án. Theo quy định về tín dụng xã hội mới, danh sách này được chia sẻ với nhiều doanh nghiệp và cơ quan chính phủ khác nhau.

Những người trong danh sách đã thấy mình bị chặn từ việc vay tiền, đặt vé máy bay và lưu trú tại các khách sạn hạng sang. Các công ty vận tải quốc gia của Trung Quốc đã tạo ra các danh sách đen bổ sung, để trừng phạt những người đi xe có hành vi như chặn cửa xe lửa hoặc đánh nhau trên một chuyến tàu; người phạm tội bị cấm mua vé trong vòng 6 đến 12 tháng. Đầu năm nay, Bắc Kinh đã ra mắt một loạt các danh sách đen để ngăn cấm các doanh nghiệp “không trung thực” được quyền ký hợp đồng với chính phủ hoặc các khoản trợ cấp đất đai trong tương lai.

Một số chính quyền địa phương đã thử nghiệm với “điểm số” tín dụng xã hội, mặc dù không rõ liệu chúng có phải là một phần của kế hoạch quốc gia hay không. Thành phố Vinh Thành (Sơn Đông-Trung Quốc), đã gán điểm cho mỗi 740.000 cư dân của nó, Foreign Policy đưa tin. Mọi người đều có 1.000 điểm. Nếu bạn quyên góp cho một tổ chức từ thiện hoặc giành được một giải thưởng từ chính phủ, bạn sẽ nhận thêm điểm; nếu bạn vi phạm luật giao thông, chẳng hạn như lái xe trong lúc say rượu hoặc tăng tốc độ tại một số con phố , bạn sẽ bị trừ điểm. Những người có điểm số tốt sẽ được giảm giá đối với nguồn cung cấp sưởi ấm mùa đông hoặc có điều kiện tốt hơn về các khoản thế chấp; những người có điểm số xấu có thể mất quyền truy cập vào các khoản vay ngân hàng hoặc các công việc trong chính quyền. Tòa thị chính trưng bày những tấm áp phích về ‘tấm gương sáng’ ở các địa phương, những người “đức hạnh” có được điểm số cao.

Samantha Hoffman thuộc Viện Nghiên cứu Trung Quốc Mercator ở Berlin cho biết: “Ý tưởng về tín dụng xã hội là theo dõi, quản lý cách các cá nhân và tổ chức hành xử như thế nào”.

“Khi vi phạm được ghi lại trong hệ thống, nó có thể kích hoạt phản hồi ở các phần khác của hệ thống. Một số điểm tương đồng với các phần của kế hoạch chi tiết của Trung Quốc đã tồn tại ở Mỹ; ví dụ: một điểm tín dụng xấu có thể ngăn cản bạn vay tiền mua nhà, trong khi một trọng tội có thể đình chỉ hoặc hủy bỏ quyền bỏ phiếu của bạn.”

“Nhưng chúng không được kết nối trong cùng một cách hay một kế hoạch bao quát,” Hoffman chỉ ra.

Một trong những mối quan tâm lớn nhất ở Trung Quốc là thiếu một cơ quan tư pháp độc lập, công dân không có quyền đòi bồi thường cho những cáo buộc sai hoặc không chính xác. Một số người đã thấy tên của mình trong danh sách đen khi đi du lịch, mà không được thông báo sau khi có quyết định của tòa án.

Những người hay khiếu kiện, các nhà báo điều tra, cả những người đã bước vào giai đoạn cai nghiện ma túy được theo dõi bởi một hệ thống giám sát khác nhau.

“Theo lý thuyết, cơ sở dữ liệu người dùng ma túy được cho là sẽ xóa tên sau năm hoặc bảy năm, nhưng thực tế không diễn ra đúng như vậy” – Wang, người thuộc Tổ chức Theo dõi Nhân quyền cho biết. “Vô cùng khó khăn để có thể thoát khỏi bất kỳ danh sách nào trong số những danh sách này.”

Thỉnh thoảng có các cơn thịnh nộ của công chúng trên Internet cho thấy sự bất mãn của công chúng. Tin tức nói rằng một sinh viên đã bị từ chối nhập học ở một trường đại học, vì cha cô bị đưa vào danh sách đen và điều này đã châm ngòi cho một sự giận dữ.

Quyết định này đã không được chính quyền xử phạt hoặc giải quyết thoả đáng. Thay vào đó, Trường đại học này còn nhiệt tình ủng hộ các chính sách mới của chính phủ, đại diện trường này cũng nói thêm rằng đây là một kết luận hợp lý.

Sự thiếu minh bạch trong hệ thống khiến việc đánh giá các hiệu quả trong cuộc thử nghiệm ở Rongchen khó khăn như thế nào. Đảng Cộng Sản đã bóp nghẹt hầu như tất cả các tiếng nói đối lập kể từ năm 2012, và những rủi ro của việc thách thức hệ thống – ngay cả trong những thứ tương đối nhỏ – đã phát triển. Thông tin nào có sẵn đều mang những thiếu sót nghiêm trọng; hệ thống đã giả mạo dữ liệu về tất cả mọi thứ từ tăng trưởng GDP đến việc sử dụng thủy điện, sự giả dối này tràn ngập trong số liệu thống kê của chính phủ Trung Quốc. Nhà nghiên cứu tại Đại học Quốc gia Úc Borge Bakken ước tính rằng các số liệu tội phạm chính thức mà chính phủ công bố rõ ràng không đầy đủ, nó có thể chỉ đại diện cho ít nhất là 2,5% tất cả các hành vi tội phạm.

Về lý thuyết, quản trị theo hướng dữ liệu có thể giúp khắc phục những vấn đề này – phá vỡ những sai lệch để cho phép chính quyền trung ương thu thập thông tin trực tiếp. Ví dụ như thông tin trên màn hình chất lượng không khí nhận dữ liệu từ chính quyền trung ương hơn là dựa vào các quan chức địa phương, những người có thể dính dáng đến ngành công nghiệp gây ô nhiễm. Nhưng nhiều khía cạnh của quản trị tốt là quá phức tạp để cho phép loại giám sát trực tiếp đó và thay vào đó, chúng bị phụ thuộc vào dữ liệu được nhập vào bởi các quan chức địa phương nơi đó.

Tuy nhiên, chính phủ Trung Quốc hiếm khi phát hành dữ liệu hiệu suất mà người dân có thể sử dụng nó để đánh giá các hệ thống này. Máy ảnh được sử dụng để xác định và làm xấu hổ những người đi bộ lỡ đi xuống phần đường dành cho xe lưu thông ở một số thành phố bằng cách chiếu khuôn mặt của họ trên biển quảng cáo công cộng, cũng như theo dõi thói quen cầu nguyện của người Hồi giáo ở miền tây Trung Quốc.

Tính chính xác của chúng vẫn còn là một câu hỏi, đặc biệt là về tính năng của phần mềm nhận dạng khuôn mặt, chúng được lập trình như thế nào để có thể nhận dạng những gương mặt Hán Trung và những gương mặt của các nhóm thiểu số Á-Âu?

Hơn nữa, ngay cả khi việc thu thập dữ liệu là chính xác thì chính phủ sẽ sử dụng thông tin như thế nào để trực tiếp hoặc ngăn chặn hành vi trong tương lai?

Các thuật toán mà cảnh sát dùng để dự đoán ai có khả năng trở thành tội phạm không được công khai để công chúng giám sát, đồng thời họ cũng không đưa ra các số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ tội phạm hay khủng bố đã tăng hay giảm sút. (Ví dụ, ở khu vực phía tây Tân Cương, các thông tin sẵn có chỉ cho thấy số người bị cảnh sát bắt giữ đã tăng lên đáng kể, tăng 731% từ năm 2016 đến năm 2017.)

so18-china-4

Tại thành phố Tương Dương, các máy ảnh được liên kết với hình ảnh dự án công nhận khuôn mặt của người đi dạo, với tên và số ID, trên biển quảng cáo.

 Richard McGregor, một thành viên cao cấp của Viện Lowy và là tác giả của cuốn sách Đảng: Thế giới bí mật của những người cai trị cộng sản Trung Quốc nói rằng:

“Đây không phải là công nghệ tạo ra các chính sách, nhưng công nghệ mở rộng rất nhiều loại dữ liệu mà chính phủ Trung Quốc có thể thu thập từ các cá nhân. Internet ở Trung Quốc đóng vai trò như một dịch vụ tình báo kỹ thuật số theo thời gian thực.”

Chính sách thuật toán

Viết trong tờ Washington Post hồi đầu năm nay, Xiao Qiang, giáo sư truyền thông tại Đại học California, Berkeley, đã gọi việc tăng cường quản trị dữ liệu ở Trung Quốc là “một trạng thái độc tài kỹ thuật số.” Các khía cạnh về một xã hội đầy đau khổ và sự bất công được phơi bày rõ ràng nhất ở miền tây Trung Quốc.

Tân Cương (“Lãnh thổ mới”) là vùng đất truyền thống của một tộc người thiểu số Hồi giáo Trung Quốc được gọi là người Duy Ngô Nhĩ. Vì có một lượng lớn người Hán di cư đến vùng đất này – một số người gọi nơi này là “thuộc địa” – nên lãnh thổ, công việc và cơ hội tôn giáo dành cho người Duy Ngô Nghĩ ở địa phương đã giảm đi.

Kết quả của những sự việc trên là sự gia tăng bạo lực, trong đó cả người Hán và người Duy Ngô Nhĩ đều được nhắm làm mục tiêu, tiêu biểu là một cuộc bạo loạn xảy ra vào năm 2009 tại thủ đô Urumqi thuộc khu tự trị Tân Cương khiến 200 người thiệt mạng.

Chính phủ đã không có một động thái nào trước những căng thẳng ngày càng gia tăng khi đã không tổ chức các diễn đàn công khai để thu hút quan điểm hoặc tư vấn chính sách. Thay vào đó, các quận/huyện đang sử dụng thuật toán và thu thập dữ liệu để xác định xem ai “có khả năng” thực hiện các hành vi bạo lực trong tương lai.

Chính quyền Tân Cương đã thuê một công ty tư nhân để thiết kế các thuật toán nhằm dự đoán đánh giá các luồng dữ liệu khác nhau. Không có hồ sơ công khai hoặc trách nhiệm giải trình về cách các thuật toán này được xây dựng như thế nào. Rian Thum, một nhà nhân chủng học tại Đại học Loyola và là người chuyên nghiên cứu về Tân Cương, đã nhìn thấy các thông báo mua sắm của chính phủ được ban hành trong việc xây dựng hệ thống, ông nói: “Những người sống trong hệ thống này thường không biết luật lệ là gì”.

Tại thành phố phía tây Kashgar, nhiều nhà cửa và cửa hàng gia đình trên các con phố chính hiện bị bít kín, và các ô vuông công cộng trống không. Khi tôi đến thăm vào năm 2013, rõ ràng rằng Kashgar đã là một thành phố tách biệt – người Hán và người Uighur sống và làm việc ở những khu vực khác nhau của thị trấn. Nhưng vào buổi tối, thành phố cũng là một nơi sinh động và ồn ào, nơi âm thanh của đường phố xen kẽ với âm nhạc khiêu vũ từ các câu lạc bộ địa phương và những cuộc trò chuyện của những cụ già ngồi ngoài ghế nhựa trên sân. Nhưng hôm nay, thành phố yên tĩnh đến kỳ lạ; cuộc sống công cộng của thành phố gần như biến mất. Emily Feng, một nhà báo của tờ Financial Times, đã đến thăm Kashgar vào tháng 6 và đăng trên Twitter những tấm ảnh về các con đường trống trải.

Lý do là bởi theo một số ước tính, cứ 10 người lớn ở Uighur và Kazakh thuộc Tân Cương thì sẽ có hơn 1 người bị gửi đến các trại cải tạo có dây thép gai. Điều này làm những người còn lại trở nên sợ hãi.

Trong hai năm qua, hàng ngàn trạm kiểm soát đã được thiết lập, tại đó người qua đường phải xuất trình cả gương mặt lẫn thẻ chứng minh nhân dân của họ nếu muốn lên tàu cao tốc, vào nhà thờ Hồi giáo hoặc ghé thăm một trung tâm mua sắm. Người Uighur được yêu cầu cài đặt các ứng dụng theo dõi được thiết kế bởi chính phủ trên điện thoại thông minh, nhằm theo dõi địa chỉ liên hệ trực tuyến và các trang web họ đã truy cập. Nhân viên cảnh sát thường xuyên đến thăm các ngôi nhà ở địa phương để thu thập thêm thông tin về tất cả mọi thứ như: bao nhiêu người sống trong gia đình, mối quan hệ của họ với hàng xóm của họ như thế nào, mọi người cầu nguyện bao nhiêu lần mỗi ngày, họ có đi nước ngoài hay không.

Tất cả các dòng dữ liệu này được đưa vào hệ thống an ninh công cộng của Tân Cương, cùng với các hồ sơ thu thập thông tin về mọi thứ, từ lịch sử giao dịch  ngân hàng đến kế hoạch hoá gia đình.

Wang cho biết: “Chương trình máy tính tập hợp tất cả các dữ liệu từ những nguồn khác nhau này và gắn cờ những người có thể trở thành ‘mối đe dọa’ cho các nhà chức trách. Mặc dù thuật toán chính xác là gì vẫn chưa được biết, nhưng người ta tin rằng nó có thể làm nổi bật hành vi như ghé thăm một nhà thờ Hồi giáo cụ thể, sở hữu rất nhiều sách, mua một lượng lớn xăng, nhận cuộc gọi điện thoại hoặc email liên lạc từ nước ngoài. Những người bị gắn cờ được cảnh sát ‘để ý’ có thể sẽ phải vào tù hoặc vào các trại cải tạo mà không nhận được bất kỳ lệnh bắt chính thức nào.

so18-china-2

Du khách đến Quảng trường Thiên An Môn ở Bắc Kinh quét ID của họ tại một trạm kiểm soát.

Adrian Zenz, một nhà khoa học chính trị tại Châu Âu ở Korntal – Đức, tính toán rằng tỷ lệ người thiểu số ở Tân Cương bị giam giữ có thể cao tới 11,5% dân số trưởng thành. Những trại này được thiết kế để người được đưa vào cải tạo thấm nhuần lòng yêu nước và khiến mọi người không thể tìm hiểu niềm tin tôn giáo. (Thông báo mua sắm mới cho các nhân viên an ninh hỏa táng dường như chỉ ra rằng chính phủ cũng đang cố gắng dập tắt các hoạt động chôn cất của người Hồi giáo truyền thống trong khu vực.)

Trong khi Tân Cương đại diện cho một vùng cực đoan thì ở nơi khác, công dân Trung Quốc đang bắt đầu chống lại một số loại giám sát. Một công ty internet đã phải cắt một cảnh phim truyền hình sau một đợt phản đối kịch liệt từ công chúng. Thành phố Thượng Hải gần đây đã ban hành các quy định để cho phép mọi người tranh luận thông tin không chính xác được sử dụng để biên soạn hồ sơ tín dụng xã hội. Samm Sacks, một thành viên cao cấp của Chương trình chính sách công nghệ tại CSIS, New York, cho biết: “Nhu cầu về sự riêng tư ngày càng gia tăng đối với người dùng internet ở Trung Quốc”.

Bài viết của Christina Larson. Christina Larson là phóng viên và nhà báo khoa học từng đoạt giải thưởng, chủ yếu viết về Trung Quốc và châu Á. Bài viết được Que Diêm dịch và biên tập lại từ link:

https://www.technologyreview.com/s/611815/who-needs-democracy-when-you-have-data/

Nhóm Que Diêm.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.